Töôõng Nieäm Coá thi syõ Buøi Giaùng:
(1926-1998)
(VNI Font)
BUØI GIAÙNG: GIANG SAN MOÄT GAÙNH DÒ THÖÔØNG...
THAÙI TUÙ HAÏPCho ñeán nay trong sinh hoaït vaên hoïc ngheä thuaät töø trong nöôùc ñeán haûi ngoaïi, Thi só Buøi Giaùng ñaõ ñeå laïi cho ñôøi nhieàu giai thoaïi lyù thuù. Ngoaøi taøi laøm thô, Buøi Giaùng coøn laø moät nhaø giaùo, dòch giaû, nhaø vaên, nhaø pheâ bình vaên hoïc, trieát hoïc... vaø moät du töû lang thang treân heø phoá Saigon noåi tieáng maáy chuïc naêm qua. Trong maáy ngaøy vöøa qua nguoàn tin töø gia ñình Thi só Buøi Giaùng hieän ñònh cö taïi Hoa Kyø cho bieát oâng vöøa bò baát tænh vì tuï maùu naõo do bò teù thình lình hieän ñang coøn meâ man trong beänh vieän ôû Saøi goøn. Chuùng toâi ñang theo doõi vaø seõ thoâng baùo ñeán nhöõng khaùch yeâu thô Buøi Giaùng khaép nôi bieát theâm veà tình traïng söùc khoûe cuûa oâng. Nhaân dòp naøy chuùng toâi traân troïng giôùi thieäu ñoäc giaû veà nhöõng giai thoaïi cuûa Buøi Giaùng nhö moät hieän töôïng thaân thöông.
Tröôùc thôøi ñieåm lòch söû ñaày nghieät ngaõ, ñau thöông 75, trong nhöõng sinh hoaït vaên ngheä gaây nhieàu chaán ñoäng baát thöôøng nhaát ôû mieàn Nam, laø hieän töôïng Nguyeãn Ngu Í, Nguyeãn Ñöùc Sôn Sao Treân Röøng, Theá Phong, Phaïm Coâng Thieän vaø Buøi Giaùng... Rieâng bieät ôû theá giôùi nöûa vôøi hieän thöïc vaø hö voâ coù Phaïm Coâng Thieän vaø Buøi Giaùng. Phaïm Coâng Thieän xuaát hieän nhö moät thieân taøi cuûa tuoåi treû, anh ñaõ ñeà caäp ñeán trí tueä uyeân baùc cuûa Nietzche, cuûa Hegel cuûa Schelling, cuûa Jean-Paul-Sartre cuûa Camus... nhöõng doøng thô tröõ tình aån maät trong ngoân ngöõ Apollinaire hay noãi buoàn coâ ñôn cuûa con ngöôøi lang thang trong ñôøi soáng... Phaïm Coâng Thieän bao giôø cuõng tænh taùo trong coâng trình khai phaù nhöõng tö töôûng hieän ñaïi môùi meû cuûa theá giôùi cuõng nhö tình yeâu nhöõng thieân taøi vaø nhöõng sieâu nhieân ôû coõi hö voâ. Cuoäc rong chôi traêng sao vaãn trieàn mieân, cho ñeán nhöõng naêm gaàn ñaây khi thì oâng ôû Paris, khi thì UÙc Ñaïi Lôïi vaø thænh thoaûng uoáng röôïu taïi Los Angeles vôùi baïn beø ñoàng ñieäu... nhö caùnh chim ñaïi baøng vöôït ñaïi döông cuøng khaép. OÂng Nguyeãn Ngu Í ñaõ cheát ôû Saigon vaø vôï con ñang soáng nhöõng thaùng ngaøy khoán cuøng nhaát trong ñòa nguïc traàn gian. Vôùi Buøi Giaùng thì khaùc. Ñieân khuøng coù hôn hai möôi naêm qua, laøm thô ñeán caû ngaøn baøi vaø vaãn ñuoåi theo coõi aûo giaùc sieâu hình. Ñaõ töø laâu toâi yeâu thô Buøi Giaùng töø nhöõng taäp Laù Hoa Coàn, Möa Nguoàn, Ngaøn Thu Rôùt Hoät... vaø ñaõ coá yù söu taàm nhöõng nguyeân nhaân daãn tôùi nhöõng chaán ñoäng maát bình thöôøng trong ñôøi soáng cuûa Buøi Giaùng. Theo Traàn Phong Giao... "Thuôû nhoû, Buøi Giaùng hoïc raát thoâng minh, coù naêng khieáu xuaát saéc veà sinh ngöõ vaø vaên chöông. Laäp gia ñình naêm 18 tuoåi, nhöng khoâng ñöôïc höôûng haïnh phuùc bao laâu vì chieán tranh vaø naïn luït ñaõ cöôùp maát vôï vaø hai ñöùa con thô cuûa oâng...". Coù theå ñaây laø moät trong nhöõng giaû thuyeát bieän chöùng cho nhöõng côn ñieân cuûa Buøi Giaùng? ÔÛ moät taøi lieäu khaùc cuûa Giaùo sö Vuõ Kyù hieän ôû Bæ vieát veà nhöõng kyû nieäm giöõa Giaùo sö vaø Buøi Giaùng, Taï Kyù, Nguyeãn Thuøy laø nhöõng taâm giao ñoàng ñieäu vaên ngheä cuøng xöù Quaûng Nam. Coù ñoaïn Giaùo sö ñeà caäp tôùi Buøi Giaùng: "...Naêm 1943 Buøi Giaùng töø Trung Phöôùc xuoáng hoïc ôû tröôøng Vieân Minh, Hoäi An ñöôïc moät thôøi gian ngaén ñoät nhieân boû veà queâ soáng ñôøi Toâ Vuõ Muïc Döông laøm thô ca haùt ngheâu ngao giöõa trôøi ñaát vaø phaùt ñieân töø ñoù khoâng hieåu nguyeân nhaân..." nhieàu baïn beø thöông Buøi Giaùng khaùm phaù chieàu saâu tö töôûng cuûa oâng thì laïi nhaän ñònh khoa hoïc hôn... "Buøi Giaùng coù caùi bieät taøi hoïc vaø hieåu ngoaïi ngöõ raát nhanh nhö Phaùp, Anh, Ñöùc Ngöõ neân oâng ñaõ ñi vaøo theá giôùi cuûa Simone de Beauvoire, Jean Paul Sartre, Heidegger, Somerset Maugham, cuûa Sagan cuûa Camus, Henry Miller... theâm vaøo nhöõng trieát lyù cuûa Khoång, Laõo vaø Phaät giaùo ñaõ laøm cho Buøi Giaùng nghòch lyù trieàn mieân trong taâm thöùc. Tuy nhieân Buøi Giaùng tinh loïc nhöõng tuyeät vôøi nhaát ñeå hình thaønh nhöõng doøng thô raát ñoâng phöông vaø cuõng raát laø Buøi Giaùng:
... Reâu trôøi phuû xuoáng hieân xanh
Moät bôø chim eùn vaây thaønh sang thu
Söông Hy laïp phöông leân muø
Ba möôi theá kyû caàm duø döôùi möa
Ñaàu soâng nöôùc goïi caây muøa
Goác du sung ñaåy soâng ñuøa phaêng troâi
Caønh nguyeân thuûy moïc xa trôøi
Chuøm xuaân xanh thoåi laïi ñôøi lang thang...
... Chín phöông trôøi tuyeát ra boâng
Trong nguoàn thuûy thaûo ñaát ñoàng khai nguyeân
Ñaàu sô moäng cuoái phi thuyeàn
Ngaøn naêm mai truùc chim chuyeàn böõa nay...
(Laù Hoa Coàn)
ÔÛ nhöõng baøi thô khaùc Buøi Giaùng bieåu loä toaøn boä hình aûnh caát giaáu töø trong tieàm thöùc thuôû aáu thô, chaên deâ treân nhöõng caùnh ñoàng hoa baùt ngaùt:
...Böõa nay ruoäng nhôù löng trôøi
Thoâng ngaøn luõng haï nuùi ngoài chieâm bao
Ra ñi mang haän hoäi naøo
Coång xoâ coøn voïng ñieäu chaøo bay ngang...
Möôøi laêm naêm ngoù trieàu daâng
Boùng traêng thaùnh thoùt ngoïn gaàn ngoïn xa
Ngoïn caây ngöôøi ôû beân ta
Ngoïn caây ñoùn boùng traêng taø taø nghieâng
Möôøi laêm naêm moäng kim tuyeàn
Tính vaân nhö maõi uy quyeàn ñaày vôi
Chim bay caát caùnh töøng hoài
Chim veà ôû laïi beân ñôøi ñôøi daâng
Möôøi laêm naêm ngoïn töû phaàn
Muø söông coá quaän chín taàng taàng rôi.
(Möôøi Laêm Naêm)
Nguoàn thi höùng cuûa Buøi Giaùng, phaùt sinh töø nhöõng doøng suoái roùc raùch ven ngoïn ñoài Trung Phöôùc, töø nhöõng gioït söông mai laáp laùnh treân caønh laù bieác, töø nhöõng sôïi khoùi lam töông tö chieàu trong thoân xoùm Vónh Trinh, thuôû aáu thô ñaày hoa moäng... Thô Buøi Giaùng ñaõ chöùa chan tình caûm ñoân haäu cuûa höông ñoàng phaán noäi, cuûa ñeâm traêng toûa saùng trong vöôøn cam Ñaïi Bình:
...Ruoäng ñoàng moïc luùa quanh naêm
Em veà Ñaïi Loäc toâi naèm Bình Döông
Keå ra hai neûo loän ñöôøng
Saàu rieâng chaâu chaáu moät nöôøng naêm xöa...
Nhöõng hình aûnh thaân thöông laáp laùnh treân ñoâi caùnh chuoàn chuoàn, chaâu chaáu, nhöõng gioït söông nhö ñính ngoïc treân loái coû sôùm mai laøm sao nguoâi ngoai trong taâm hoàn thi só, cho duø cuoäc ñôøi ñaõ chia caùch ñoâi nôi:
...Böõa nay ruoäng nhôù löng trôøi
Thoâng ngaøn luõng haï nuùi ngoài chieâm bao
Ra ñi mang haän hoäi naøo
Coång xoâ coøn voïng ñieäu chaøo bay ngang...
ÔÛ moãi thôøi ñieåm, Buøi Giaùng coù nhöõng giai thoaïi ñieân khuøng raát laø deã thöông vì trong nhöõng côn ñieân aáy Buøi Giaùng chæ töï laøm toäi laøm tình chính theå xaùc oâng thoâi chöù khoâng laøm phieàn luïy ñeán ai. Nhö tröôøng hôïp ñieån hình Buøi Giaùng ñang daïy hoïc ôû tröôøng Taân Thanh Saigon cuûa oâng Phan UÙt.
..."Moät ñeâm noï, Buøi Giaùng vaøo lôùp maëc ñeán boán aùo sô-mi vaø nghieâm chænh trònh troïng côûi töøng chieác aùo moät cho ñeán khi... tröôùc maët nam nöõ hoïc sinh laøm chuùng hoaûng kinh boû chaïy ra khoûi lôùp... Ñoaïn oâng laáy tay chæ leân maët traêng phaùn lôùn: "Caùc em haõy nhìn leân cao vaø xem kìa... chaân lyù... ñaõ xuaát hieän...". Theá laø xem nhö lôùp ñeä nguû ñoâng nhaát hoïc sinh cuûa tröôøng chæ trong moät ñeâm laø tan hoang. OÂng hieäu tröôûng chæ coøn coù nöôùc nhaên maët keâu trôøi!..." Ñoù laø moät trong nhöõng giai thoaïi ñieân cuûa Buøi Giaùng tröôùc naêm 75. Sau nhöõng naêm 75 moät soá anh em vaên ngheä só vöôït thoaùt ra haûi ngoaïi haàu nhö moãi ngöôøi ñeàu coù mang theo moät vaøi kyû nieäm buoàn vui cuûa Buøi Giaùng. Nhö nhaø thô Haø Nguyeân Thaïch keå laïi vôùi ngöôøi baïn khi gheù veà thaêm Saigon: "Moät ngöôøi ñaøn oâng aên maëc raùch röôùi nhö aên maøy, lang thang aên nguû treân væa heø, tuï taäp ñaùm treû buïi ñôøi moùc trong tuùi coøn bao nhieâu tieàn cho chuùng aên nhaäu no neâ. Treân ñaàu luùc naøo cuõng ñoäi caùi noùn nhöïa cuûa Quaân Löïc Vieät Nam Coäng Hoøa choïc queâ maáy anh boä ñoäi...". Moät ngöôøi baïn khaùc trong nhoùm Vieät Thöôøng ôû Canada keå laïi chuyeän "Buøi Giaùng la caø ôû caùc quaùn chôï trôøi, döøng chaân beân haøng quaùn baùn ñoà phuï tuøng xe ñaïp ñang laø muïc tieâu xem xeùt cuûa caùc anh boä ñoäi mieàn Baéc môùi vaøo. Buøi Giaùng vôùi tay laáy caép moät caùi ghi-ñoâng roài tænh bô quay löng ñi laøm cho ngöôøi baùn haøng chaïy theo la loái om soøm. Buøi Giaùng bình thaûn ñöa laïi caùi ghi-ñoâng vaø nhoùi nhoû nheï: "Baø con thaáy khoâng? Môùi maát moät caùi ghi-ñoâng ñaõ sôùn saùc, oàn aøo ñeán nhö vaäy. Sao ñaát nöôùc maát ñi thì chaúng nghe ai than thôû tieáng naøo... Laï chöa?" Giaùo sö Vuõ Kyù khi rôøi Saigon coù mang theo nuï cöôøi veà Buøi Giaùng: "Coù laàn Buøi Giaùng ñi buïi ñôøi roài naèm nguû ñeâm trong chôï Tröông Minh Giaûng. Coâng an coäng saûn baét Buøi Giaùng ñònh loâi veà coâng an Phöôøng ñaùnh ñaäp. Buøi Giaùng la to leân giöõa chôï: Cuï Hoà hoài ñi laøm Caùch Maïng, nguû doïc ñöôøng xoù chôï, nguû bôø nguû buïi, ñaõ khoâng bò ai baét, sau naøy coøn ñöôïc tieáng daán thaân gian khoå laøm Caùch Maïng cöùu nöôùc, coøn toâi theo göông Cuï thì bò maáy oâng Coâng an naøy baét bôù laøm toäi laøm tình. Bôù Cuï Hoà ôi! Con chaùu Cuï ñaõ baét toâi ñaây naøy! Bôù Cuï Hoà ôi! Cuï Hoà! Cuï Hoà ôi!" ÔÛ moät caâu chuyeän dí doûm saâu saéc khaùc do moät ngöôøi baïn ôû Hoäi An cö nguï taïi Los Angeles ñaõ veà thaêm gia ñình ôû Saigon qua keå laïi... "Moät buoåi xeá tröa ôû Saigon treân ñöôøng phoá Leâ Lôïi cuõ, thoaùng thaáy vaøi ba teân Lieân Soâ ñi vôùi moät phuï nöõ nhôûn nhô qua tröôùc maët Buøi Giaùng. Thi só baát thöôøng naøy ñaõ xoâng tôùi boùp vuù con meï Lieân Soâ laøm cho muï ta la hoaûng nhö nhaø chaùy. Buøi Giaùng vaãn ñöùng laïi chæ troû vaøo hai caùi vuù to töôùng maø raèng: "Coù gì ñaâu maø sôï, ñeå oâng xem thöû söõa cuûa Lieân Soâ coù ñuû ñeå nuoâi noåi daân Vieät Nam khoâng?" Caâu noùi cuûa Buøi Giaùng laøm cho khaùch qua ñöôøng moät phen cöôøi khoaùi chí. Söï kieän vieän daãn quaû thaät Buøi Giaùng vaãn coøn thoâng minh saùng suoát hôn nhöõng ngöôøi saùng suoát. Taát caû nhöõng caùi baát bình thöôøng maø ngöôøi ta cho laø khuøng ñieân cuûa Buøi Giaùng nhöng vôùi Buøi Giaùng thì khoâng coù gì phaûi quan troïng trong ñôøi soáng ñaày vaån ñuïc, tham, saân, si, meâ muoäi phuø hö giaû töôùng. Neân oâng ñuøa nghòch khinh thöôøng caùi ñôøi soáng ñoù. Nhöng ñieàu gaây ngaïc nhieân vaø hoaøi nghi cho moïi ngöôøi, coõi thô Buøi Giaùng laïi trong saùng, moäc maïc, tuyeät vôøi thô moäng nhö traêng sao:
...Thö em tôø moäng raùch roài
Tim thô röôùm maùu vöøa rôi thieân ñöôøng
Baáy chaày chöa toû chöa töôøng
Vì sao taâm söï nhö döôøng nhö khoâng...
Thieân haï ñieân chöù oâng khoâng bao giôø ñieân. Trong nhöõng baøi thô ôû Möa Nguoàn, Laù Hoa Coàn, Maøu Hoa Treân Ngaøn... quaû oâng ñaõ ñöa moïi ngöôøi yeâu thô luïc baùt vaøo coõi say meâ tuyeät vôøi baèng nhöõng tö duy môùi laï ñaày saùng taïo vaø bao giôø oâng cuõng cho oâng laø nhöõng ngöôøi tænh taùo nhaát:
...Heát ñieân roài! Heát ñieân roài
Baøi thô baát taän raïng ngôøi Vieät Nam
Con nguyeân chaâu thoå hoäi ñaøm
Doøng soâng baát taän
Huy hoaøng Cöûu Long
Theânh thang döôùi nguyeät ñeâm raèm
Nguyeân tieâu söông tuyeát tô taèm buûa giaêng
Ngöôøi ñieân ta coù gaëp ngöôøi
Ngöôøi khoâng ñieân cuõng laø ngöôøi gaëp ta...
(Hoài Phuïc)
Naêm 1990 nhoùm Vieät Thöôøng do caùc oâng Luaân Hoaùn, Löu Nguyeãn, Baéc Phong, Hoaøng Xuaân Sôn, Ñoã Quyù Toaøn, Leâ Quang Xuaân... ôû Montreùal, Quebec Canada chuû tröông cho aán haønh taäp thô Buøi Giaùng goàm 200 baøi thô môùi saùng taùc sau 75.
Vôùi muïc ñích nhaèm môû ñöôøng cho moät loaït saùng taùc khaùc, cuûa bieát bao nhieâu ngöôøi daãn ñang "ñöa ñaàu traàn, ñöùng moät mình choáng laïi taát caû nhöõng theá löïc ñen toái ñang voà chuïp queâ höông". Nhôø ñoù, chuùng ta coù cô may ñoïc nhöõng baøi thô môùi cuûa Buøi Giaùng nôi ñaát khaùch queâ ngöôøi:
...Ñi veà maây gioù veà theo
Ñaù vang tieáng ngöïa ngoïn ñeøo ñaàu khe
Ñaàu truoâng naéng döïng hoäi heø
Ngaøn hoa moäng töôûng haù deø söû xanh...
(Bình Minh III)
...Ban sô theá ñieäu phieâu boàng
Veà sau rôùt moät chuøm boâng queâ nhaø
Baây giôø moät luùc uoáng traø
AÊn qua loa chuùt goïi laø taùi sinh...
(Taëng Coá Nhaân)
Hai traêm baøi thô nhö giaûi Tröôøng Giang Thu Boàn töø Hoøn Keõm Ñaù Döøng cuoán troâi ra Cöûa Ñaïi, hoøa nhaäp vaøo Thaùi Bình Döông ñaày tình ngöôøi vaø queâ höông daân toäc. Noùi ñeán Buøi Giaùng ôû nhieàu phöông dieän khaùc nhau, ôû vaên chöông, ôû ñôøi soáng, ôû baïn beø vaø ôû coõi hö voâ khuøng ñieân ñaùo ñeå. Nhaø vaên Mai Thaûo ñaõ keå nhöõng kyû nieäm lyù thuù veà Buøi Giaùng ôû Saigon treân nhöõng soá Vaên ñaëc bieät veà Buøi Giaùng khi ôû trong nöôùc vaø luùc ôû haûi ngoaïi. Nhaø vaên Voõ Phieán, Vieân Linh ñaõ vieát veà Buøi Giaùng treân Baùch Khoa ngaøy xöa vaø Thôøi Taäp baây giôø. Traàn Phong Giao vôùi Taát Caû Buøi Giaùng, Du Töû Leâ trong Naêm Saéc Dieän, Naêm Ñònh Meänh, Cao Theá Dung qua Vaên Hoïc Hieän Ñaïi, Thi Ca vaø Thi Nhaân. Taï Tî taùc giaû Möôøi Khuoân Maët Vaên Ngheä Hoâm Nay. Khoâng ai coøn xa laï ñeán caùi queâ quaùn sinh thaønh ra Buøi Giaùng: Quaûng Nam. Mieàn ñaát ñaõ hình thaønh nhöõng nhaø Caùch Maïng nhö Phan Chaâu Trinh, Traàn Quyù Caùp, Nguyeãn Duy Hieäu, Tieåu La Nguyeãn Taát Thaønh, Huyønh Thuùc Khaùng, Hoaøng Dieäu, Phaïm Phuù Thöù, Thaùi Phieân, OÂng Ích Khieâm, Phan Thaønh Taøi...
Quaûng Nam coøn noåi danh "Nguõ Phuïng Teà Phi" nôi khoa tröôøng nhö caùc tieán só thuû khoa laø caùc oâng Phan Quang, Phaïm Lieäu, Phaïm Tuaán, Ngoâ Lyù vaø Döông Hieån Tieán... Ngoaøi thieân taøi Buøi Giaùng, caùi xöù "ñaát Quaûng Nam chöa möa ñaø thaám. Röôïu hoàng ñaøo chöa uoáng ñaø say..." ñaõ ñaøo taïo nhieàu theá heä vaên ngheä só teân tuoåi trong sinh hoaït vaên hoïc ngheä thuaät Vieät Nam. "...Theo nhaän xeùt cuûa coå nhaân, coù theå vì chòu aûnh höôûng cuûa sôn kyø, thuûy tuù neân daân Quaûng Nam phaàn ñoâng coù tö chaát thoâng minh, caàn cuø, hieáu hoïc. Só phu thì coù khí tieát, cöùng coûi ngay thaúng, boäc tröïc nhöng vì thoå löïc khoâng haäu, maø theá nöôùc chaûy xieát, cho neân tính ngöôøi ít traàm tónh, phaàn nhieàu noùng naûy..." (Taøi lieäu Höùa Hoaønh). Qua phaân tích cuûa ngöôøi xöa ñaõ vieän daãn, khoâng bieát coù aûnh höôûng gì ñeán caùi theå tính boác ñoàng gaøn dôû, ngang böôùng cuûa Buøi Giaùng maø ngöôøi ñôøi bình thöôøng goïi oâng laø "thi só ñieân"? ÔÛ nhöõng caûm tình meán moä taøi hoa Buøi Giaùng khaùc thì goïi oâng laø nhaø thô rong chôi ôû coõi "Giang sôn moät gaùnh dò thöôøng!"
* Tieåu söû taùc giaû:
- BUØI GIAÙNG, teân thaät.
- Sinh ngaøy 7 thaùng 12 naêm 1926
- Taïi Vónh Trinh - Quaûng Nam - Vieät Nam.
Ñi daïy - Veõ vaø vieát saùch, laøm thô.* Taùc phaåm:
a) Saùng taùc:
Möa Nguoàn, thô, Trang Phöôïng, Saigon, 1962.
Tö Töôûng Hieän Ñaïi, bieân khaûo, 3 quyeån, Kim Haûi, 1962-63.
Martin Heidegger vaø Tö Töôûng Hieän Ñaïi, khaûo luaän, 2 quyeån, Vónh Phöôùc, 1963.
Laù Hoa Coàn, thô, Laù Coàn, 1963.
Ngaøn Thu Rôùt Hoät, thô, Laù Coàn, 1963.
Maøu Hoa Treân Ngaøn, thô, Laù Coàn, 63.
Ñi Vaøo Coõi Thô, luaän veà thô, Ca Dao 69.
Thi Ca Tö Töôûng (Ñi Vaøo Coõi Thô, 2), An Tieâm, 69.
Sa Maïc Phaùt Tieát, thô, An Tieâm, 69.
Martin Heidegger, Vaán Ñeà Caên Baûn Cuûa Sieâu Hình Hoïc, khaûo luaän, Voõ Taùnh, 69.
Muøa Xuaân Trong Thi Ca, tö töôûng vaø thô, Voõ Taùnh, 69.
Thuùy Vaân, Tam Hôïp Ñaïo Coâ, taïp vaên, Voõ Taùnh, 69.
Muøa Thu Trong Thi Ca, tö töôûng vaø thô, An Tieâm, 1970.
Sa Maïc Tröôøng Ca, thô, An Tieâm, 70.
Ngaøy Thaùng Ngao Du, taïp vaên, An Tieâm, 70.
Ñöôøng Ñi Trong Röøng (Heidegger, Hoelderlin, Rilke), tuøy buùt, Laù Hoa Coàn, 72.
Lôøi Coá Quaän, giaûng giaûi thô Hoelderlin, An Tieâm 72. Con Ñöôøng Ngaõ Ba, luaän veà tö töôûng, an Tieâm, 72.
Leã Hoäi Thaùng Ba, dòch Heidegger vaø bình giaûng thô Hoelderlin, Voõ Taùnh, 72. Baøi Ca Quaàn Ñaûo, thô, Nguyeãn Ñình Vöôïng, 73.b) Saùch dòch:
Muøi Höông Xuaân Saéc, dòch Gerald de Nerval, Phuù Vang, Saigon, 1966.
Con Ngöôøi Phaûn Khaùng, dòch L'homme Reùvolteù cuûa Albert Camus, tieåu luaän, Voõ Taùnh, 67.
Söông Tyø Haûi, taäp tieåu luaän dòch Albert Camus, Andreù Gide, Martin Heidegger, Phuù Vang, 67.
Muøa Heø, dòch L'Eteù, tieåu luaän cuûa Albert Camus, Voõ Taùnh, 67.
Muøa Heø, Sa Maïc, dòch L'Eteù vaø Le Deùsert trong Noces cuûa Albert Camus, tieåu luaän, Voõ Taùnh, 67.
Keû Voâ Luaân, dòch L'Immoraliste truyeän cuûa Andreù Gide, Voõ Taùnh, 67. Baïo Chuùa Caligula kòch cuûa Albert Camus, Voõ Taùnh 69.
Orpheùlia - Hamlet, dòch La Symphonie Pastorale, truyeän cuûa Andreù Gide, Voõ Taùnh, 69.
Söông Bình Nguyeân, dòch 8 taùc giaû AÂu Myõ, Voõ Taùnh, 69. Kim Kieám Ñieâu Linh, dòch Ngoïa Long Sinh, Voõ Taùnh, 67.Tham chieáu: Du Töû Leâ: Naêm Saéc Dieän, Naêm Ñònh Meänh. Cao Theá Dung: Vaên Hoïc Hieän Ñaïi, Thi Ca vaø Thi Nhaân. Taï Tî: Möôøi Khuoân Maët Vaên Ngheä Hoâm Nay, Giai Phaåm Vaên: Soá Ñaëc Bieät veà "Nhaø Thô Buøi Giaùng", 18-5-1973.
Tin Baùo Ngöôøi Vieät (10 08 naêm 1998)
Tin Baùo Ngöôøi Vieät (08 thaùng 10 naêm 1998)Thi só Buøi giaùng ñaõ qua ñôøiSAIGOØN - Thi só Buøi Giaùng ñaõ qua ñôøi luùc 2 giôø chieàu ngaøy Thöù Tö 7 Thaùng Möôøi (töùc 11 giôø ñeâm ngaøy 6-10-1998 taïi California) trong luùc ñang ñieàu trò taïi Beänh vieän Chôï Raãy. OÂng Buøi Giaùng, 73 tuoåi, laø moät thi só coù tieáng thô ñoäc ñaùo, cuõng laø taùc giaû nhieàu taùc phaåm vaên suoâi veà trieát hoïc, vaên hoïc, vaø ngay khi coøn soáng ñaõ trôû thaønh moät huyeàn thoaïi trong laøng vaên ngheä Vieät Nam vì neáp soáng ngang taøng, khoâng maøng danh lôïi cuûa oâng, döôùi baát cöù cheá ñoä naøo.Thi haøi thi só Buøi Giaùng seõ ñöôïc nhaäp quan vaøo saùng ngaøy 8 Thaùng Möôøi vaø quaøn taïi Nhaø Tang leã chuøa Vónh Nghieâm, Saøi Goøn. Gia ñình thi só taïi Saøi Goøn cho bieát seõ an taùng oâng taïi Nghóa Trang Goø Döa, Thuû Ñöùc. Baøo ñeä cuûa oâng laø oâng Buøi Vaên Vònh seõ toå chöùc leã phaùt tang, vaø caùc vaên ngheä só vaø ñoäc giaû yeâu thô seõ laøm leã töôûng nieäm oâng taïi vuøng Tieåu Saøi Goøn, mieàn Nam California.Ngöôøi Vieät ñaõ loan tin khi thi só Buøi Giaùng ñöôïc ñöa vaøo beänh vieän ngaøy 23 Thaùng Chín vì bò teù, ñöùt maïch maùu naõo. Theo tin cuûa oâng Buøi Vaên Nam Sôn, moät ngöôøi baø con ôû Ñöùc veà thaêm thì thi só Buøi Giaùng teù ngaõ khi ñöùng leân thaép ñeøn, sau khi oâng ñaõ uoáng nhieàu röôïu. OÂng ñaõ ñöôïc ñöa vaøo Beänh vieän Chôï Raãy, ñöôïc moå ñeâm 25 Thaùng Chín, nhöng quaù yeáu neân raát ít hy voïng phuïc hoài.Giôùi vaên ngheä só ôû Saøi Goøn raát xuùc ñoäng khi nghe tin Buøi Giaùng vaøo beänh vieän, keùo nhau ñeán thaêm oâng. Tin oâng vaøo beänh vieän ñöôïc baùo chí khaép nôi loan baùo, ôû trong nöôùc cuõng nhö ôû haûi ngoaïi.Thi só Buøi Giaùng sinh naêm 1925 taïi Quaûng Nam, thuûa nhoû ñaõ hoïc ôû Quaûng Nam vaø 4 naêm ôû Hueá. Khi tröôûng thaønh oâng soáng ôû Saøi Goøn, noåi tieáng vôùi haønh traïng vaø vaên chöông phoùng tuùng, ngang taøng. Nhöõng taäp thô noåi tieáng cuûa oâng laø Möa Nguoàn, Laù hoa coàn, Muøa thu bi ca, Ngaøy Thaùng ngao du, v.v. OÂng vieát caùc saùch trieát hoïc nhö Tö töôûng hieän ñaïi, Theá naøo laø sieâu thöïc, Heidegger vaø Husserl, Hình aûnh Jean Paul Sarte, Martin Heidegger vaø tö töôûng hieän ñaïi, Khoång Töû, Laõo töû, Gandhi, v.v. OÂng cuõng dòch caùc taùc phaåm cuûa Albert Camus (L'homme reùvolteù), Andreù Gide, St-Exupeùry, Reneù Char, v.v. Veà vaên hoïc Vieät Nam, oâng ñaõ vieát caùc khaûo luaän veà truyeän Kieàu, Baø huyeän Thanh Quan, Taûn Ñaø, v.v.Nhöng khi nghe tin thi só Buøi giaùng qua ñôøi, caùc ñoäc giaû tröôùc heát seõ nhôù ñeán caùc vaàn thô traùc tuyeät, meânh moâng laõng ñaõng nhö caùc lôøi nhaén nhuû cuûa oâng sau ñaây:Em veà maáy theá kyû sauNhìn traêng coù thaáy nguyeân maàu aáy khoângTa ñi coøn göûi ñoâi doøngLaù rôi coù doäi ôû trong söông muøVaø ngöôøi Vieät Nam ôû nöôùc ngoaøi chia seû noãi ngaäm nguøi khi ñoïc Buøi Giaùng:Hoûi raèng: ngöôøi ôû queâ ñaâu?Thöa raèng: toâi ôû raát laâu Queâ nhaø(Viet Networks)
Interest Links:
- Thô Buøi Giaùng taëng Vuõ Khaéc Khoan(font VISCII)
- Buøi Giaùng vieát veà Tueä Syõ(font VISCII)
