Cali, khi khí laïnh baét ñaàu buoâng phuû xuoáng vaïn vaät, khi nhöõng aùnh ñeøn laáp laùnh treân caùc ñöôøng phoá lôùn xuaát hieän, khi veû trang hoaøng röïc rôõ taïi caùc cöûa tieäm loâi cuoán maõnh lieät ngöôøi mua, laø luùc Giaùng Sinh laïi saép ñeán vaø moät naêm laïi saép taøn. Caùi töng böøng naùo nhieät cuûa thaùng cuoái naêm nôi xöù ngöôøi, tuy coù veû laøm loøng nguôøi naùo nöùc, nhöng chính laø luùc loøng ngöôøi tha phöông chóu naëng höôùng veà coá höông nhieàu nhaát. Ñoù chính laø luùc toâi thöôøng hay tö löï, mô töôûng veà nhöõng kyû nieäm thô aáu thuôû coøn ñi hoïc, veà nhöõng caûnh gia ñình ñaàm aám sum hoïp trong nhöõng ngaøy leã lôùn hay ngaøy Teát.

Thuôû raát xa aáy, chuùng toâi nhöõng hoïc sinh ñi hoïc xa, töøng nhoùm naùo nöùc ñaùp xe löûa töø Nha Trang trôû veà Phan Thieát trong dòp cuoái naêm. Nhö chaøo ñoùn ngöôøi xa trôû veà, thaønh phoá vöøa khoaùt moät chieác aùo môùi, moät chieác aùo giaûn dò nhöng ñaëc bieät cuûa naøng Xuaân tænh nhoû.

Haàu nhö moïi nhaø ñeàu ñöôïc queùt töôøng voâi môùi, cöûa sôn môùi. Haøng hoùa cuøng baùnh möùc ñuû loaïi ñöôïc baøy baùn traøn ra væa heø phoá Gia Long.

Quang caûnh treân ñöôøng ra chïôï töø doác caàu trôû xuoáng phoá, töng böøng naùo nhieät hôn thöôøng ngaøy. Töøng ñoaøn xe lam oàn aøo ñoå nhöõng thuùng traùi caây cuøng caùc chaäu caây kieång ñuû loaïi ra chôï. Ñaâu ñoù, nhieàu ngöôøi ñaøn baø trong chieác aùo baø ba môùi raûo böôùc, goàng gaùnh hai chieác thuùng naëng tróu ñöôïc phuû laù chuoái leân treân. Maøu vaøng töôi cuûa traùi böôûi no troøn, laãn loän vôùi maøu vaøng oái cuûa cam quít caêng moïng, ñieåm theâm maøu xanh töø cuoáng laù töôi, taát caû thaáp thoaùng aån hieän döôùi lôùp laù chuoái theo nhòp gioù Xuaân gieåu côït thoåi nheï leân roài thaû xuoáng. Xen keû trong ñaùm goàng gaùnh, vaøi cuï giaø ñaàu toùc baïc traéng trong aùo baø ba ñen, chaäm böôùc, naâng niu caønh mai treân ñoâi tay gaân guoác. Göông maët raùm naéng, xöông xaåu vôùi nhieàu veát haèn naêm thaùng, töông phaûn vôùi nhöõng nuï hoa xanh môûn öûng vaøng ñang heù nôû treân nhöõng caønh mai ñöôïc uoán naén töôm taát, vaø ñöôïc caån thaän thui ñen ôû beân döôùi goác caây.

Caøng gaàn ñeán chôï, quanh caûnh caøng taáp naäp sinh hoaït ngaøy chôï Teát keùo daøi töø saùng sôùm cho ñeán khuya. Noåi baät giöõa nhöõng chieác aùo baø ba cuûa ngöôøi mua baùn, vaøi nhoùm ngöôøi treû cuøng vaøi chieác aùo daøi traéng vaø maøu tha thöôùt xuaát hieän trong aùnh ñeøn chôï ñeâm. Chò em toâi thöôøng ñöôïc ba maù lì xì tröôùc ñeå coù ruûng rænh tieàn tuùi luùc naày, nhöng chuùng toâi chæ daïo chôï Teát veà ñeâm ñeå gaëp caùc baïn thaân quen hoaëc toø moø kín ñaùo nhìn thoaùng nhöõng göông maët khoâng quen veà hoïc töø caùc nôi xa khaùc . Trong khi nhoùm treû chuùng toâi ñöôïc an nhaøn ung dung ngaém caûnh ngaém ngöôøi, caùc baø noäi trôï baän roän mua saém. Ngöôøi naøo cuõng tay xaùch naëng, tay oâm goùi. Neáu nhìn kyõ vaøo gioû cuûa khaùch ñi chôï veà, ngöôøi ta seõ thaáy vaøi hoäc coám vuoâng vaén ñuû maøu ñöôïc xeáp beân treân caùc goùi baùnh möùt hoät döa.

Coám laø moùn boïn treû chuùng toâi thích nhaát. Coù leõ ñaây laø höông vò ñoäc ñaùo khoâng theå thieáu trong ngaøy Teát ôû Phan Thieát. Theo lôøi maù toâi keå laïi, sôû dó coám ñöôïc ñoùng thaät chaët vaø vuoâng vaén gioáng nhö caùi goái goã cuûa ngöôøi Trung Hoa thôøi xöa, laø ñeå oâng baø töø coõi aâm trôû veà coù theå goái ñaàu treân baøn thôø trong ba ngaøy Teát. Toâi coøn nhôù thaät roõ nhöõng laàn chaët coám ñeå chia nhau aên. Tuy coám thaät nheï, nhöng thaät chaéc ñeán noåi moät ngöôøi phaûi duøng chaày neän treân soùng dao môùi coù theå cheû ra ñöôïc nhöõng mieáng coám traéng ngaàn, thôm muøi göøng vaø ngoït thanh. Veà sau, baø Taùm Long moät nhaø laøm baùnh coù tieáng, coù saùng kieán theâm söõa ñaëc vaø nho khoâ vaøo coám. Coám laøm baèng caùch naày ñöôïc goùi baèng giaáy kieáng vaø coù thaét nô beân treân, beân trong laø nhöõng mieáng coám moûng ñöôïc goùi rieâng töøng mieáng. Chuùng toâi thích loaïi coám ñeïp maét naày vì noù vöøa thôm ngon hôn vaø vöøa ñôõ phaûi ra coâng chaët.

Beân caïnh coám, maêng khoâ ñaäm ñaø töôm môû vaø baùnh traùng meø nhuùng nöôùc cuõng laø moùn khoâng theå thieáu trong ngaøy Teát. Cuõng gioáng nhö ngöôøi Bình Ñònh, ngöôøi Phan Thieát thích aên moùn baùnh traùng daày nhuùng nöôùc. Phong tuïc naày coù leõ baét nguoàn töø söï tieän lôïi cuûa moùn aên moäc maïc naày. Khi naøo ñoùi buïng, moät ngöôøi chæ vieäc nhuùng öôùt baùnh traùng, cuoán vôùi maêng kho hay thòt kho coù saün, chaám vaøo cheùn nöôùc thòt kho noåi vaùng môû beân caïnh vaøi laùt ôùt ñoû. Vò meàm deûo cuûa baùnh traùng, troän laãn vò dai dai cuûa maêng, vò maën ñaäm ñaø cuûa caù thòt kho, taïo neân moät khaåu vò raát tuyeät dieäu vaø khoù queân cuûa queâ höông Phan Thieát.

Coù khi Teát chöa thaät söï heát, ñaùm hoïc troø chuùng toâi laïi phaûi sôùm leân ñöôøng vaøo ngaøy moàng ba cho kòp ngaøy ñi hoïc, boû laïi phía sau muøi vò baùnh teùt, thòt maêng kho cuøng nhöõng ngaøy vui. Luùc naày, nhoùm ñi Nha Trang chuùng toâi hay coù nhöõng cuoäc hoäi ngoä kyø thuù vôùi nhoùm ñi Ñaø Laït. Nhöng cuoäc gaëp gôõ ngaén nguûi naày thöôøng baét ñaàu baèng nhöõng caâu hoûi xaõ giao, nhöõng caâu chuyeän baâng quô hay cuõng chæ laø nhöõng luùc cuøng yeân laëng doõi maét nhìn caûnh vaät vuït qua nhanh beân cöûa soå con taøu. Con taøu vaãn thaûn nhieân reõ höôùng ñi khaùc khi rôøi xa Möôøng Maùn, vaãn khoâng bieát raèng noù laø nhaân chöùng cho nhöõng cuoäc hôïp tan cuûa nhöõng moái tình hoïc troø ngaây thô, vaãn khoâng bieát raèng noù ñaõ ñöôïc meänh danh laø "con taøu ñònh meänh", ñaõ mang ñeán nhöõng kyû nieäm vaãn ñöôïc caát giöõ maõi taän ñaùy loøng trong suoát cuoäc ñôøi ngöôøi.

Coù moät laàn toâi ñöôïc trôû laïi Phan Thieát vaøo muøa heø noùng böùc vaø möa öôùt aùt, khoâng coøn ñöôïc nhìn thaáy caûnh chôï Teát. Thaønh phoá coù nhieàu thay ñoåi khieán cho toâi coù caûm giaùc ngôõ ngaøng. Ñöôøng phoá ñaõ ñoåi teân vaø coù veõ nhö cuõ kyõ hôn vaø nhoû heïp laïi vì chieàu cao cuûa caùc ngoâi nhaø môùi xaây caát theâm. Tuy vaäy, vaãn coøn con ñöôøng quen thuoäc toâi vaãn thöôøng ñi töø nhaø qua caàu ñeán tröôøng. Thaùp nöôùc vaãn coøn nguyeân veïn ñoù, vöôn cao treân caùc ngoïn caây voâng cao lôùn trong vöôøn boâng. Vaãn coøn gioøng soâng Möông Maùn eâm ñeàm troâi chaûy vaø vaãn coøn chieác caàu thaân yeâu baét qua soâng daãn ñeán phoá Gia Long ngaøy naøo. Chieác caàu naøy ñaõ hai laàn gaãy ñoå ñeå thaày troø chuùng toâi phaûi ngaøy ngaøy ñi ñoø qua soâng, ñeå thaày Traàn Phuïng Töôøng bò chìm ñoø öôùt loùp ngoùp. Vaãn coøn caùt buïi tung bay trong gioù, nhöng döôøng nhö ai ñoù ñaõ mang ñi hình boùng cuõ, ñaõ mang ñi caùt buïi hoàng cuûa goùt chaân ngaøy naøo.n

---

(Courtesy of AmPacT.net)